Có những kí ức đã đi qua sáu thập kỉ nhưng vẫn vẹn nguyên sức sống. Đó là kí ức về những ngày đầu Khoa Ngữ văn được hình thành giữa núi rừng Việt Bắc – nơi những người thầy đặt những viên gạch đầu tiên cho một hành trình 60 năm xây dựng và phát triển.

Phần 1: CHUYẾN ĐI ĐÊM NĂM 1966

“…Qua cầu Long Biên, trời nhá nhem tối. Trăng lưỡi liềm lên cao. Xe đạp, xe thồ qua lại cầu rất đông. Ngày Mỹ ném bom miền Bắc, mọi sinh hoạt đều diễn ra ban đêm. Con đường số 3 từ Hà Nội lên Bắc Thái, đoạn cầu Đa Phúc, máy bay thường xuyên ném bom, nên ít ai liều đi ban ngày.

Xe chạy liên tục, 11 giờ đêm mới tới một thị trấn. Xe dừng lại. Mọi người ra khỏi xe, thư giãn.

- Đây là Đại Từ, vị trí của trường ta ở phía kia - ông Tuất (người được Bộ cử làm Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm Việt Bắc năm 1966) chỉ tay về phía phải - còn khoảng mười cây số nữa. Xe tiếp tục lên đường. Khoảng 5 cây số, rẽ về phía phải.

- Đây là chỗ nào bác? - Tôi hỏi ông Tuất.

- Phú Minh.

Tôi im lặng quan sát. Một chốc xe dừng lại ở dưới gốc cây đa có tán phủ rộng. Trăng đã xế, nhưng trời quang mây tạnh. Sương giăng, hơi lạnh.

- Đến rồi.

Tôi chả thấy trường lớp nào cả. Có mấy người đợi sẵn. Họ dẫn chúng tôi phân tán vào các nhà.

…

Sáng, tập trung dưới gốc cây đa. Ông Tuất nói:

- Trung tâm của trường là chỗ ta đang đứng đây. Chỗ này là hiệu bộ đóng. Các khoa Tự nhiên ở xã Phú Minh do anh Kí dẫn. Khoa Văn, Sử, Địa ở xã Đức Lương, do anh Chất dẫn.

Ông Chất dẫn tôi và hai anh ở khoa Sử, Địa. Tất cả đi bộ. Đến một con suối, ông dừng lại chỉ:

- Bên này suối là khoa Sinh. Còn bên kia là xã Đức Lương. Khoa Văn ở vùng này... Ta đi tiếp. Vùng ông Chất chỉ, nhìn bao quát rộng khoảng mười mẫu tây. Rừng nứa và cây cối xanh um.

(Theo bài viết của thầy Đoàn Hồng, công tác tại Khoa Ngữ văn từ năm 1966 đến năm 1975; trích Kỉ yếu 40 năm Khoa Ngữ văn – Xây dựng và phát triển.)

Từ chuyến xe đêm dưới ánh trăng mờ năm 1966 ấy, Khoa Ngữ văn đã bắt đầu hành trình 60 năm thắp sáng ngọn lửa tri thức!

Phần 2: CHUYỆN "DỌN ĐƯỜNG, LÓT Ổ" GIỮA LÁN CHĂN DÊ

Để đón đợt sinh viên đầu tiên vào tháng 9 năm 1966, có một đợt công tác tiền trạm kéo dài một tháng giữa núi rừng xã Đức Lương (Đại Từ) không bao giờ quên. Tổ tiền trạm ấy chỉ vỏn vẹn ba người thầy: Thầy Vi Hồng, thầy Đoàn Hồng và thầy Lê Văn Trúc. Không được nghỉ hè, các thầy lên rừng lùng sục từng mặt bằng trên ngọn đồi rậm rạp. "Đại bản doanh" của tổ tiền trạm ngày ấy là một chiếc lán chăn dê bỏ hoang - không cửa nẻ, không giường chiếu, chỉ có một cái sạp bằng tre nứa để nằm, mặt đất rải đầy phân dê.

“Công việc hằng ngày của chúng tôi là phát hiện những mặt bằng có thể làm nền nhà trên những ngọn đồi bị phủ kín bởi cây rừng rậm rạp; đến các nhà dân liên hệ để mua trước hàng ngàn cây nứa ngổ... hàng chục ngàn lá cọ.”

Ấy vậy mà, giữa gian khó ấy, chất lãng mạn của người làm Văn khoa vẫn sáng rực. Chiều về, thầy Vi Hồng ra suối bắt cá kho cơm. Tối đến, dưới ánh đèn dầu leo lét và tiếng tắc kè kêu giữa rừng u tịch, các thầy lại lót rơm nằm đọc tiểu thuyết Ai-van-hô cho nhau nghe trước khi chìm vào giấc ngủ.

(Theo bài viết của thầy Lê Văn Trúc, công tác tại Khoa Ngữ văn từ năm 1966-1973, trích “Công việc của người “dọn đường lót ổ””, Kỉ yếu 40 năm Khoa Ngữ văn- Xây dựng và phát triển)

Từ chiếc lán chăn dê (sau đó trở thành Văn phòng Khoa) năm ấy, từ những bữa cơm độn thiếu gạo vùng núi rừng Việt Bắc, sáu mươi năm qua, Khoa Ngữ văn đã vươn mình trở thành một mái nhà lớn mạnh. Nhưng ngọn lửa nhiệt huyết và tinh thần kiên cường của những người thầy "lót ổ" ban đầu ấy sẽ mãi là điểm tựa thiêng liêng nhất!

Phần 3: TIẾNG ĐÀN, CÂU HÁT VÀ NĂM THÁNG “TẤT CẢ VÌ SINH VIÊN THÂN YÊU”

Ở nơi sơ tán xa thành thị, thiếu phương tiện truyền thông, nên các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng trở thành một nhu cầu tất yếu, giúp mọi người thêm hiểu nhau, gắn bó thương yêu nhau, động viên nhau vượt qua khó khăn, thử thách:

Đêm văn nghệ công đoàn giản dị mà quá vui.

Này "thi sĩ" Hoàng Nhân ngâm trường ca liên khúc

Này "nghệ sĩ" Đức Long lướt vĩ cầm vút vút

Và "ca sĩ" Mộng Tèo hát quan họ đong đưa...

(Chị Tèo, vợ anh Định (bảo vệ) là một trong những nữ cấp dưỡng đầu tiên về bếp tập thể của Khoa. Khi giới thiệu chị lên hát quan họ, người "quản trò" (là tôi) gắn cho chị chữ "Mộng" cho thêm vẻ "liền chị". Cú "hích" này cũng gây cho mọi người một trận cười thoải mái).

Và cứ thế, dù cuộc sống vật chất những năm tháng ấy cam go lắm, nhưng mọi người động viên nhau vượt qua, vì mục tiêu chung cao cả:

Lán trại sơ sài, dù nắng dù mưa

Mì luộc, rau măng, dù trưa dù tối

Rét buốt run người, nhưng lòng Phơi phới:

- Tất cả vì sinh viên thân yêu!

(Theo bài viết của thầy Phan Thanh Lương, công tác tại Khoa Ngữ văn từ năm 1966-1980, trích Kỉ yếu 40 năm Khoa Ngữ văn- Xây dựng và phát triển)

Những dòng kí ức đưa ta trở về những ngày đầu gian khó của Khoa Ngữ văn giữa núi rừng sơ tán. Trong thiếu thốn trăm bề - từ mái lán sơ sài, bữa ăn chỉ có mì luộc rau măng, đến cái rét buốt thấu xương nơi đại ngàn - tình thầy trò Khoa Ngữ văn vẫn sáng lên lung linh, ấm áp.

Phần 4: BUỔI NHẬP TRƯỜNG NĂM ẤY?

Sinh viên cũng bắt đầu nhập học. Người đầu tiên tôi (Đoàn Hồng) gặp ở giữa đường, anh ta hỏi:

- Chú, cho cháu hỏi khoa Văn ở đâu?

Tôi ngắm nghía một lúc hỏi:

- Cậu là sinh viên à?

- Dạ.

- Khoa Văn….- Tôi chỉ một vùng rộng lớn - Khoa Văn đấy. Anh tới chỗ kia, có mấy thầy đang ngồi.

Anh sinh viên này rất phấn khởi. Có lẽ được vào đại học, lại tìm được đến nơi, không kịp nghĩ cái trường đại học gì lạ vậy. Không trường, không lớp, không nhà cửa..Ở vào đâu? Học ở đâu?Trong chốn rừng hoang vu rừng rậm này?

(Theo bài viết của thầy Đoàn Hồng, trích bài viết trong Kỉ yếu: 40 năm Khoa Ngữ văn- Xây dựng và phát triển)

     Có một “trường học” kì lạ như thế trong lịch sử Khoa Ngữ văn chúng ta: Một trường học không có cổng trường, không có giảng đường bê tông, không có biển hiệu, chỉ có rừng nứa xanh um và những tấm lòng yêu tri thức chạm vào nhau giữa núi rừng Việt Bắc.

    Người sinh viên đầu tiên ấy tìm đến nơi, hớn hở vì trúng tuyển đại học mà chưa kịp ngỡ ngàng trước thực tế thiếu thốn. “Khoa Ngữ văn” ngày ấy hiện ra đơn sơ đến lạ: Là khoảng rừng hoang vu, là nơi các thầy đang ngồi chờ trò, là những mái nhà nứa tự tay thầy trò sẽ cùng dựng lên trong những ngày sắp tới.

     Trải qua sáu thập kỉ xây dựng và tiếp nối với những lần chuyển dời địa điểm, không gian học tập của Khoa Ngữ văn hôm nay đã trở nên khang trang, hiện đại. Dẫu mái nhà sơ tán giữa rừng xưa nay chỉ còn là hoài niệm, thì tinh thần vượt khó và tình yêu tri thức thiêng liêng được thắp lên từ cuộc gặp gỡ giữa đường năm 1966 ấy vẫn vẹn nguyên, trở thành điểm tựa tinh thần cho mọi thế hệ mai sau.

Nguồn tin: Ban truyền thông khoa Ngữ văn